ورود / عضویت
برای ورود یا ثبت‌نام شماره تلفن همراه خود را وارد کنید
0
محمد سلگی
۷ ماه پیش - ۴ دقیقه مطالعه

یاد استاد ؛ علی نصیریان و میوه ممنوعه

اين شب ها كه بازپخش « ميوه ممنوعه » را به تماشا مي نشينم ، قدر و قيمت اين بازيگر كهنه كار ، ديگر بار به طرز عجيبي برايم جلوه گر شده. پس بهتر است چند نقشي را كه اخیراً استاد به آن ها زندگي بخشيده ،‌...

  مگر ممكن است اين همه حُسنِ بازيگري و تناسب اجرا را ببيني و خاموش باشي و كلامي به تحسين و تمجيد ننويسي ؟! او علي نصيريان است ؛ يكي از قله هاي بازيگري در تاريخ هنر ايران زمين. اين شب ها كه بازپخش « ميوه ممنوعه » را به تماشا مي نشينم ، قدر و قيمت اين بازيگر كهنه كار ، ديگر بار به طرز عجيبي برايم جلوه گر شده. پس بهتر است چند نقشي را كه  استاد به آن ها زندگي بخشيده ،‌ مرور كنيم.

  چند سريال را مي توان نام برد كه مخاطب عام و خاص ، همه ي اجزاي آن را حفظ باشد ؟! يعني هم كارگردانش را بشناسد ، هم هنرنمايي بازيگرانش نوستالژيك باشد ، هم ديالوگ هايش را پس از سال ها زمزمه كند و گاه و بيگاه بشنود ، هم تيتراژش را از بر باشد و هم به داستان پر افت و خيزش ارجاع دهد ؟! چند سريال محدود و قطعاً « ميوه ممنوعه » يكي از آن هاست. مثلث طلايي « نويسنده - كارگردان - بازيگر » اثري ناب و جاودانه خلق كرده كه پس از سيزده سال و چند پخش مجدد ، احتمالاً بيننده ي بيشتر و پيگيرتري از خيل سريال هاي تازه توليد دارد.

  متن پر كشش عليرضا كاظمي پور ، گفتگونويسي هاي شورانگيز عليرضا نادري و چربدستي  حسن آقا فتحي در كارگرداني سبب مي شود كه با بازي هاي درخشان و ماندگار در سريال « ميوه ممنوعه » طرف باشيم. از پير و شيخ صنعان اين مجموعه كه علي نصيريان باشد تا امير جعفري و هانيه توسلي و حتي گوهر خيرانديش و طناز طباطبايي كه به درستي در جاي خود نشسته و در خدمت مجموعه قرار گرفته اند ؛ اما نخ تسبيح اين گروه كه باعث اتصال و ارتباط شده ، علي نصيريان در نقش حاج يونس فتوحي است.

  حاج يونس در طي سريال چند چهره ي متفاوت دارد كه استاد با ظرافت هاي خاص اجرايش ، آن ها را باورپذير كرده و به يك « وحدت در عين كثرت » رسانده. زماني كه به مسجد مي رود ، زاهدي خودشيفته است كه اسير نام و آوازه شده. وقتي كه به شركت مي آيد ، حاجي بازاري كاربلدي است كه به اصول تجارت آشناست. هنگامي كه پدر پرشكوه و جلال خانواده است ، اقتداري همه گير و فرزندشكن دارد. و اما زماني كه عنان دل از كف مي دهد و به هيبت شيدايي دلباخته درمي آيد ، بالاترين سطح بازي استاد را مي بينيم ؛ او شيخ صنعان وار ، سنگ عشق به شيشه ي آبرو مي زند و آرزوي وصال با دختري كه دل و دينش را به يغما برده ، در سر مي پروراند. يكباره تمام بت هاي قبلي شكسته مي شود و حاج يونس را مستاصل در برابر عشوه هاي عشق مي بينيم. استاد به نگاه ، به سكوت ، به سخن و به فرياد اين درماندگي و عجز را به نمايش مي گذارد و تضاد او با تبختر سابق فتوحي ديدني مي شود.

  حالا كه به بازي استاد اشاره مي كنيم ، نبايد « سكانس هاي ماندگار » را از خاطر برد. چند صحنه ي « ميوه ممنوعه » هيچ گاه از خاطر منِ مخاطب پاك نخواهد شد ؛ صحنه ي تقابل حاج فتوحي با فرزندانش - خصوصاً جلال- در منزل ، پس از آنكه داستان عشقش افشا مي شود و آن ديالوگ هاي فراموش نشدني : « تو لندهور بي رگ واسه من شدي خيرخواه و مصلح ؟! دلال كنجي! شدي واسه من منجي ؟! » . صحنه ي اولين اظهار عشق به هستي در كارخانه و درگيري اش با فرزاد. صحنه ي مطرح كردن طلاق با قدسي و چند سكانس درخشان ديگر. 

  در همين ايام سريال ديگري از استاد پخش مي شود به نام « برادر جان ». فيلمي پر از اغراق و باورناپذير كه حتي گاهي كاريكاتوري و خنده دار مي شود. ديالوگ هاي ثقيل و بي هويت سعيد نعمت الله اضافه شده به بازي هاي غلوآميز سجاد افشاريان(=آراز) و كامران تفتي(=حنيف) و ديگران. حسام منظور بازي مناسب تري دارد. اما علي نصيريان(=كريم بوستان) حتي در اين نمايش نه چندان دل پذير ، حضوري عالي و بهنجار دارد و چند گام از همه جلوتر است. كريم بوستان اين جا هم درمانده است ؛ اما ببينيد چقدر تفاوت دارد درماندگي هاي كريم با يونس ! اين جا ديگر از جوشش ها و فريادهاي عصبي يونس خبري نيست ؛ بلكه با صدايي خسته و بياني رنجور و نگاه هايي غمبار طرفيم كه حس همدردي مخاطب را برمي انگيزد. 

  خوب است اين جا به اين نكته هم اشاره كنيم. فضاي گفتگونويسي « ميوه ممنوعه » و « برادر جان » تا حدي شبيه هم است ؛ اما چرا اين مي شود و آن نه ؟! تفاوت در « شناسنامه دار بودن ديالوگ ها » است. در فيلم حسن فتحي با ديالوگ هايي شاعرانه و پر كنايه و استعاره و تشبيه طرفيم كه فقط از زبان حاج يونس و تا حدودي جلال شنيده مي شود كه بازاري اند و بيشتر با مردم سر و كار دارند ؛ اما هستي و فرزاد و دختران فتوحي و مصطفي و ... به زبان عادي و روزمره سخن مي گويند ؛ يعني هر كس متناسب با مختصات شخصيتش ؛ اين مي شود شناسنامه دار بودن ديالوگ. حالا بسنجيد با فيلم « برادر جان » كه صغير و كبير شخصيت ها جملاتي دهن پركُن و پر زرق و برق رديف مي كنند كه از شدت تاكيد و تكرار ، تازگي و طراوتشان را از دست مي دهند. آيا واقعاً ادبيات پيرمردي مثل كريم بوستان با جواني در سن و سال آراز ، بايد يكي باشد ؟! خاستگاه و مرام و مسلك اين همه شخصيت يكي است كه واژگان زبانشان هم يكي باشد ؟! 

  نكته ي آخر هم علي نصيريان و فيلم « شهرزاد ». نگارنده در قسمت هاي ابتدايي فصل 1 شهرزاد ، يادداشتي نوشت با عنوان « شايد وقتي ديگر » كه در همين سايت موجود است و براي تحليل اين فيلم ‌مي توان به نوشته ي مذكور مراجعه كرد. اما خيلي كوتاه بگويم كه آن جا هم از همه جلوتر علي نصيريان است در نقش بزرگ آقا. بزرگ خانداني با قدرت بي مثال و نفوذي فراگير كه هيچ كس را ياراي مخالفت با امر او نيست. باز هم اين جا دقت كنيد به صدا و نگاه و بيان نصيريان كه هويتي خاص به نقش بخشيده. اگر « شهرزاد » 1 پرمخاطب شد و تا حدودي تماشايي ، نقش استاد غيرقابل انكار است. 

  همچنان در اوج پرواز مي كني استاد! همچنان باش و دلبري كن از چشم و دل بينندگان. دوران شما هيچ گاه تمام نمي شود. سربلند باشي و سلامت.

به رغم مدعياني كه منع عشق كنند        

جمال چهره ي تو حجّت موجّه ماست