0
افشین علیار
۴ ماه پیش - ۷ دقیقه مطالعه
منبعروزنامه هنرمند

نقد فیلم زیر سقف دودی, درد مشترک

امتیاز منتقد به فیلم :

زیرسقف دودی یک فیلم محتوایی ست که سعی دارد ابعاد مشخصی از رابطۀ زناشویی و خانوادگی را به مخاطب نمایش بدهد، اساسا این فیلم یک خوراکِ لازم برای مخاطب در این برهۀ زمانی محسوب می شود؛ زیر سقف دودی یک هشدار جدی به خانواده هاست و مهم ترین نکتۀ مثبت این فیلم جسارت و رسیدگی به یک آسیب است

  

مهم ترین بخشِ سینمای پوران درخشنده در محتوا خلاصه می شود، محتوایی دقیق و منسجم با یک رویکردِ اجتماعی که همیشه توانسته در برهه های مهمِ زمانی فیلم هایی را بسازد که به تماشاگرش هشدار بدهد، بله دقیقا اساس و پایۀ سینمای درخشنده زنگ خطری ست به موقع برای تماشاگر، از همین جهت وقتی به کارنامۀ فیلمسازی درخشنده نگاهی بی اندازیم درک خواهیم کرد که او شرایط اجتماعی جامعه اش را در مقاطع مختلف به سینما تبدیل می کند، در شرایطی که فیلمسازان دیگر از این مسائل بغرنج فاصله می گیرند تا در فضای محدودتری قصه سرایی کنند؛ اما درخشنده در دورانِ فعالیت هنری اش تصمیم گرفته تا آسیب های اجتماعی را رصد کند و آنها را در قالب یک قصه صریح و بی پرده به سینما تبدیل کند از همین حیث نگاهِ ریزبینانۀ درخشنده به مسائل بغرنجِ اجتماعی که سرمنشا آن از خانواده نشات می گیرد برای تماشاگر حکمِ یک هشدار را دارد، اساسا لحنِ فیلمسازِ ما آنقدر ساده و روان است که به درستی و به قاعده می شود از فیلم های او برداشت روانشناسانه کرد، حالا درخشنده بعد از پنج سال پس از ساخت فیلم مخاطب پسندِ هیس دخترها فریاد نمی زنند با فیلم زیر سقف دودی به سینما برگشته که برای نگارنده جای تاسف دارد که چرا این فیلم را در سی و پنجمین جشنواره فیلم فجر ندیده و بنا به حرف و نوشته های بعضی از دوستان منتقد فکر کرده این فیلم هم مثل سایر فیلم های جشنواره یک اثر بی محتواست!، اما این فیلم می توانست بهترین فیلم جشنواره سال قبل باشد چرا که زیر سقف دودی بر خلاف سایر فیلم های جشنواره سی و پنجم عنصر مهمی دارد به نام قصه و بسترسازی مناسب برای خلق یک اثر سینمایی، همان طور که می دانید قصه مهم ترین عنصر برای خلق یک فیلم سینمایی است و زیرسقف دودی با توجه به قصه و خط روایی اش توانسته برای تماشاگرش قصه بگوید و گره افکنی ایجاد کند و به یک گره گشایی منسجم برسد.

زیر سقف دودی به طور صریح با لحنی شایسته قصه یی را برای تماشاگر می گوید که مهم ترین ناهنجاری خانواده در دهۀ نود به حساب می آید، طلاق عاطفی تا قبل از دهۀ نود برای عوام  واژه یی نامفهوم و گنگ محسوب می شد اما در سال های آغازین دهۀ نود طلاق رسمی میان زوج ها تبدیل به طلاق عاطفی شد، هر چند طلاق عاطفی از طلاق رسمی به مراتب برای جامعه خطرناک تر است اما طلاق عاطفی برای ادامۀ زندگی زوج هایی ست که به دلیل فرزندشان حاضر به طلاق رسمی نیستند و فقط کنار همدیگر حضور فیزیکی دارند، این روش و آئین زندگی تاثیرِ مخربی در جامعه دارد، درخشنده به عنوان یک فیلمسازِ آسیب شناس زیرسقف دودی را با موضوع طلاق عاطفی جلوی دوربین برده است، موضوعی مهم که گاهی به سادگی از آن عبور می کنیم اما این موضوع و اتفاق هایی ناخوشایندش به آتش زیر خاکستر شباهت دارد به طوری که تعریف طلاق عاطفی یک نوع آبروداری برای زوج ها محسوب می شود؛ اساسا تنوع طلبی، دروغ گویی، بی تفاوتی و خیانت که منجر به سوختن و ساختن می شود از نکات مهم در طلاق عاطفی ست که وقتی این نکات تشدید پیدا کند باعث طلاق رسمی و جدایی زوجین می شود؛ این موضوعِ خطیر و قابل اهمیت باعث نگاهِ موشکافانۀ درخشنده برای خلق یک فیلم سینمایی شده است. این نگاه ریزبینانه به طلاق عاطفی باعث شکل گیری محتوای ساختاری زیرسقف دودی شده، شیرین و بهرام بعد از بیست و چند سال زندگی مشترک با یک پسر بیست و دوساله، سال هاست که دچار طلاق عاطفی شده اند و اساسا مثل یک خواهر و بردار هم خانه اند، حتی بهرام اتاق خوابش را هم از شیرین جدا کرده و هیچ رابطۀ عاطفی هم میان این زوج دیده نمی شود از سوی دیگر رابطۀ بهرام به عنوان یک پدر با آرمان آنقدر سرد و بی روح ست که هیچ دیالوگی میان آن ها رد و بدل نمی شود، شیرین هم به عنوان یک زن سنتی خانه دار همیشه مشغول آشپزی و نظافت و بزرگ کردن آرمان بوده که اساسا بی تفاوتی بهرام برای او بی اهمیت بوده است چرا که در این فیلم می بینیم شیرین در جایگاهِ یک مادر دلسوز از خودگذشتگی کرده تا بتواند آرمان را به سروسامان برساند، بهرام برای گذراندن زندگی و تشکیل یک رابطۀ گرم به سراغ یک دختر جوان و سرزنده رفته تا بتواند کمبودهای عاطفی اش را با او جبران کند، تراوش احساساتی که میان بهرام و رعنا رد و بدل می شود یک نیاز دوسویه محسوب می شود اما در این میان درخشنده سعی کرده که سه زندگی از سه نسل را به تماشاگرش نشان بدهد، شیرین برای جلب توجه شوهرش بعد از چند سال به آرایشگاه می رود اما در آرایشگاه در میان زنان و در میان مدل های رنگارنگ هنوز نمی داند باید موهایش را چه رنگی بکند، او به دلیل کمبودهای عاطفی اش می خواهد موهایش را به رنگی دربیاورد تا بتواند برای بهرام جوان تر از سن کنونی اش باشد اما مادر شیرین خودش موهایش را رنگ می کند از سوی دیگر کیانا که می خواهد با آرمان ازدواج کند با تمام محدویت هایی که از جانب پدرش دارد اما هم پای آرمان در یک فروشگاه لوازم آرایش کار می کند که جایگاهِ مهمی برای یک زن دارد، روش زندگی کیانا و آرمان نشان دهندۀ یک زندگی مدرن است که زن دیگر نمی تواند خانه داری کند و دوست دارد هم پای شوهرش بیرون از خانه مشغول کار باشد، درخشنده در این سه نوع زندگی قصد دارد بگوید طلاق عاطفی بیشتر در نسل دوم اتفاق می افتد چرا که زنان سنتی هنوز پای بند به اصول و اخلاق نیاکان خودشانند، در این میان شیرین به دلیل آرامش آرمان نیازهای خودش را سرکوب کرده است حالا که دیگر آرمان قصد ازدواج دارد و بهرام هم نسبت به او بی تفاوت است احساس خفگی و غربت می کند و سعی دارد با کاهش وزن، رنگ کردن مو برای شوهرش دلربایی کند، اما بهرام به دلیل وجود رعنا حاضر نیست شیرین را با تغییر ظاهری و کاهش وزن یا عمل زیبایی بپذیرد، اساسا بهرام نمی خواهد این رابطۀ کمرنگ که میان او و شیرین است از بین برود اما در این میان گناه شیرین چیست؟ که خود را تنها و بی پناه می بیند. آیا گناهِ شیرین به دلیل توجه بیش از حدش به آرمان بوده که از شوهرش دور شده است؟

در فیلم سوالی پیش می آید که سال هاست همۀ آدم ها آن را تکرار می کنند، آیا پول خوشبختی می آورد؟ درخشنده به درستی توانسته به این سوال در قالب یک فیلم پاسخ بدهد که قطعا پول باعث خوشبختی نمی شود چرا که بهرام درجایگاه یک شوهر یا در جایگاه یک پدر با تزریق کردنِ پول در خانواده فکر می کند هم می تواند شوهر خوبی باشد و هم پدر نمونه یی، همین موضوعِ اخلاقی باعث شده شیرین به افسردگی و انزوا برسد یا آرمان به جای عشق ورزی نسبت به کیانا پرخاشگر باشد یا به جای عذرخواهی به او طلا هدیه بدهد، آرمان به این دلیل که تا به حال میان پدر و مادرش عشق یا رابطۀ عاطفی ندیده با همان راه و روش پدر یعنی تزریقِ پول به جای احساس سعی می کند از کیانا یک شیرین بسازد که کیانا به عنوان یک دختر امروزی او را به روانشناس ارجاع می دهد؛ وقتی شیرین به روانشناس مراجعه می کند به درستی با گذشتۀ او و میزان رابطه اش با بهرام و آرمان مطلع می شویم فیلمساز به عنوان دانای کل قضاوت نمی کند بلکه این آسیب را شناسایی و تحقیق کرده است تا راه و روش ابراز عاطفۀ زناشویی را از زبان یک روانشناس به تماشاگرش گوشزد کند، درخشنده راه های طلاق عاطفی را مثل سرزنش، سگواری،خشم، تنهایی،خیانت و بی تفاوتی را به تماشاگرش در صد دقیقه نشان می دهد اما در مرحلۀ آخر شیرین تصمیم می گیرد به زندگی برنگردد و آن هم به دلیل سند گذاشتن بهرام برای آرمان است انگار شیرین دیگر خیالش از بابت آرمان راحت می شود که پدرش حامی آن است پس تصمیم می گیرد به زندگی اش با بهرام برنگردد و دوربینِ درخشنده او را در تنهایی نشان می دهد که مسیرش را از زندگی سابقش جدا می کند و دوربین به آرامی رو به بالا حرکت می کند که انگار درخشنده می خواهد او را یک قهرمان اما شکست خورده نشان بدهد، شیرین مثل فیلم عروسی اش فروریخته است و دیگر قابل ترمیم هم نیست اما همان فیلم عروسی فروریخته با کیفیت نامطلوب بهرام را متنبه می کند.

زیرسقف دودی یک فیلم محتوایی ست که سعی دارد ابعاد مشخصی از رابطۀ زناشویی و خانوادگی را به مخاطب نمایش بدهد، اساسا این فیلم یک خوراکِ لازم برای مخاطب در این برهۀ زمانی محسوب می شود؛ زیر سقف دودی یک هشدار جدی به خانواده هاست و مهم ترین نکتۀ مثبت این فیلم جسارت و رسیدگی به یک آسیب است، فیلمساز با تمرکز و تحقیق بسیار توانسته شخصیت هایی را خلق کند که امروزه به وفور دیده می شوند. زیرسقف دودی در چند نما دچار افت می شود که احتمالا این آسیب در تدوین اتفاق افتاده است، استفاده از دوبازیگر تازه کار برای نقش آرمان و کیانا انتخاب درستی بوده. مریلا زارعی در نقش شیرین به درستی ایفای نقش کرده و به لحاظ شخصیتی هیچ شباهتی با فیلم گیتا ندارد درخشش در این فیلم باعث شد سیمرغ بلورین هم بگیرد شاید بازی فرهاد اصلانی در این فیلم یاد آور فیلم های گذشته اش باشد اما وی با در نظر گرفتن ابعاد شخصیتی و مختصات ساختاری فیلم توانسته بهرام را به یک شخصیت تبدیل کند. وقتی فیلمنامه با اصول و قواعد نوشته شده باشد بازیگران هم می توانند با درکِ درست به ایفای نقش بپردازند. 

همان طور که گفته شد زیرسقف دودی قصه دارد، قصه و واکنش ها و شخصیت هایش مخاطب را با فیلم همراه می کند، قصه تک بُعدی نیست پایه و اساس محکمی دارد اثری روانشناسانه است اما بی دلیل نسخه نمی پیچد و همه چیز در راستای قصه جلو می رود و باعث شکل گیری یک فیلم مخاطب پسند می شود که حتی بعد از پایان هم مخاطب به آن فکر می کند به طور مثال بعد از پایان فیلم برای نگارنده سوال پیش آمد که اگر زیرسقف دودی برعکس می شد چه اتفاقی می افتاد چرا بعد از طلاق عاطفی مردها دست به خیانت می زنند؟ چرا در فیلم ها زن ها مثل شیرین سنتی و احساسات شان را سرکوب می کنند یا مثل رعنا زندگی خراب کن و بلاتکلیف اند؟ آیا چند درصد زن هایی مثل شیرین وجود دارند که وقتی با طلاق عاطفی مواجه می شوند اینقدر افسرده و مریض می شوند؟ یادِ حرف دختر آرایشگر در فیلم افتادم که به شیرین گفت خانم های هم سن شما یا ازدواج نکردند یا دوست پسر بیست سالِ دارند،شاید روزی پوران درخشنده به عنوان یک آسیب شناس بتواند فیلمی بسازد که جای شیرین و بهرام را عوض کند اساسا خیانت در هر شکل و جنسیتی کارناپسندی محسوب می شود اما کمبود عاطفه مسئلۀ بسیار مهم و فاجعه آفرینی است که دوسویه ست و موجب طلاق عاطفی و باعث خیانت از هر دوطرف  می شود، حضور فیزیکی زن و شوهر کنار هم با افکاری دور از هم همراه با فرزند موجب آسیب های بزرگ در جامعه می شود اساسا طلاق عاطفی هیچ ربطی به طبقۀ اجتماعی ندارد این اتفاقِ دردناک مطمئنا در طبقه های مختلف اجتماعی رخ می دهد، کارشناسان معتقدند که طلاق عاطفی بسیار خطرناک تر از طلاق رسمی است، همان طور که در فیلم دیدیم طلاق عاطفی فشار زیادی را به زوج وارد می کند افسردگی، اضطراب و پریشانی که باعث سست شدن پایه و اساس زندگی زناشویی می شود و بیشتر مواقع احتمالِ خیانت را افزایش می دهد. پوران درخشنده در دوران فعالیت سینمایی اش بر خانواده و معضلات اجتماعی و پیرامون آن متمرکز بوده و با مطالعه و تحقیق توانسته در این عرصه فیلم های قابل توجهی بسازد، فیلمساز ما دغدغه مند ست به همین دلیل در کارنامۀ فیلمسازی او فیلمِ ضعیفی وجود ندارد چرا که درخشنده در هر شرایطی نیاز و درد آدم های جامعه اش را درک کرده و توانسته آن دردِ مشترک و نیاز را به سینما تبدیل کند، ملموس بودن قصه و شخصیت ها برای تماشاگر از نکات مهم در سینمای درخشنده است.

زیرسقف دودی به لحاظِ مضمونی یک فیلم موفق و راضی کننده ست که مثل همیشه برای پوران درخشنده گامی رو به جلو محسوب می شود.

  


سلماز ادیب
۴ ماه پیش
شما به این فیلم افتضاح 6 ستاره دادید به رگ خواب 1 ستاره؟؟؟؟؟ شما کجا درس خوندین؟ سینما خوندین جناب؟ واقعا دارم تاسف می خورم که تو سایت سلام سینما هر کسی به هر شکلی که دوست داره اعمال نظر می کنه و این جوری امتیاز میده. این فیلم اگه بدترین فیلم پوران درخشنده نباشه یکی مونده به آخریه. واقعا تجدید نظر کنید
Eli Brigh
۳ ماه پیش
به نظر منم خیلی خوب بود
ونوشه
۲ ماه پیش
جناب علیار باز هم مثل همیشه نقد شمارو خوندم و این دفعه بسیار از واکاوی و ریزبینی شما در بطن ماجرا خوشم اومد، حس کردم دارم دوباره دارم فیلم رو میبینم ولی رو دور تند! خیلی خیای نقد خوبی بود انقدر که حس کردم یه روانکاو یا روانشناس چندین بار فیلم رو دیده و داره نقدش میکنه ! همونطور که خودتون هم گفتین و نظر خودمم بود رسیدگی به یک چنین معضلی خیلی دل بزرگی میخواد و جسارت زیاد! باز هم مرسی از خانم درخشنده که تکراری کار نکرد و پایان مطلوبی رو رقم زد چون اون پلان آخر نمایی از تهران در افق و دور شدن شیرین و بهرام شاید خیلی هارو متوجه اشتباهشون بکنه! کاش میشد برای نقدهای فیلمهای خانوادگی و اجتماعی و معضلات این چنینی برنامه ساخت!
کیارش راسخ
۲ ماه پیش
فیلم بی نهایت سطحی و پر تمارض در جهانی از اشتباهات محاسباتی

شیرین که در زندگی خانوادگی با فرزند و همسرش به تدریج دچار مشکل می شود، به دنبال پیدا کردن راهی برای ایجاد ارتباط با آنهاست، که موفق نمی شود و به بحران می رسد. تلاش مجدد او برای برون رفت او از این بحران او را با چالش جدیدی رو به رو می کند...