مارمولک سینمای ایران

یک ماه پیش

August 30, 2022

   پیمان قاسم‌خانی تنها نویسنده ایران است که گونه‌های مختلفی از ژانر کمدی را در سینمای ایران به رشته تحریر درآورده. نویسنده‌ای که علاوه بر شناخت بالا، کمدی را از طنز جدا می‌کند و موقعیتی می‌سازد...

  

پیمان قاسم‌خانی تنها نویسنده ایران است که گونه‌های مختلفی از ژانر کمدی را در سینمای ایران به رشته تحریر درآورده. نویسنده‌ای که علاوه بر شناخت بالا، کمدی را از طنز جدا می‌کند و موقعیتی می‌سازد تماما کمیک و نقادانه. توانمندی او در بازیگری باعث شده است تا هنگام نگارش متن بر تکنیک ایراد دیالوگ‌ها، میمیک‌ها و حالات روانی بازیگر تسلط کافی داشته باشد. «مارمولک» در کارنامه نویسندگی قاسم‌خانی نقطه عطفی است تکرار نشدنی؛ هرچند «شب‌های برره» از نظر پژوهشی و انتقادی در سطح بالایی قرار دارد اما این فیلم به کارگردانی: کمال تبریزی، تبدیل به هویت نویسنده شده. نویسنده در این اثر نشان می‌دهد که این موقعیت‌ و جبر جغرافیایی است که انسان را سعادت‌مند می‌کند و موضع درستی در روایت‌گری قصه‌اش می‌گیرد.

تناقض

شاکله فیلم‌نامه‌های قاسم‌خانی را تناقض می‌سازد. این ویژگی نه تنها تبدیل به مکتب این نویسنده شده بلکه لازمه سینمای کمدی نیز هست. به آدم‌های «شب‌های برره» دقت کنید تا اواسط قصه ویژگی‌های جدیدی در آن‌ها کشف می‌شود پس از آن تناقض موجود در اخلاق، کنش و واکنش نسبت به موضوعی جدید است که برای تماشاگر/مخاطب جذاب خواهد شد. «ورود آقایان ممنوع» علاوه بر اشاره ضمنی به جبر جغرافیایی، جهالت و ترس از افکار دیگران را نقد می‌کند. آنچه در تمام فیلم‌نامه‌های قاسم‌خانی، مشخصا این فیلم، باعث جاه‌طلبی در عرصه کمدی شده است، نقد اجتماعی با لحن طناز است. نقد ابزاری است برای تزریق رسانه‌ای اندیشه و کمدی ذاتا یک نقد اجتماعی تلطیف شده است. در «ورود آقایان ممنوع» موضوعی که مورد نقد قرار می‌گیرد عدم هم‌اندیشی و هم‌زیستی خانم و آقا در یک جامعه است. خانمی که اجازه تدریس یک آقا در مدرسه‌اش را نمی‌داده حالا مجبور به پذیرفتن است و.... تحول فرد در مقابل موضع ابتدایی‌اش به مرور در قصه نمایان می‌شود علاوه بر آن انقطاع نسلی موجود میان مدیر مدرسه و دانش آموزان به طرز شگفت انگیزی، که نه سیخ بسوزد و نه کباب، روایت شده. در سریال «ساختمان پزشکان» انقطاع نسلی به شکلی فرهنگ‌ساز بیان می‌شود که تنها یک روان‌شناس می‌تواند در مورد آن اظهار نظر کند. موقعیت‌های متناقض قصه، رفتار پزشکی که پر از عقده‌های دوران کودکی است و مدام در حال مراقبه آن‌ها است، تبعیض خانوادگی و بحران روانی مضحک همسر آن پزشک حاصل اندیشه‌ا‌ی است انسانی که قاسم‌خانی با هدایت داستان و ساخت شخصیت برتر، منشی پزشک، بیننده را حیرت زده می‌کند. 

تارانتینو

علاقه او به تارانتینو و قصه «pulp fiction» در مارمولک نمایان می‌شود اما در کلیه آثار او ملموس است. «نان و عشق و موتور هزار» شاید ملموس‌ترین اثر انتقادی قاسم‌خانی باشد که پیش از نگارش «مارمولک» به رشته تحریر درآمده. چنین گرایشی در سینمایی « خوب، بد، جلف» به اوج نمایان‌گری خود می‌رسد. فیلمی که علاوه بر نویسندگی خود کارگردانی آن را به عهده گرفته است و به صورت بسیار سطحی، جامعه‌ای را که با توجه به پیشرفت تکنولوژی روبه سطحی شدن و کاهلی می‌رود، نقد می‌کند. اگرچه شاید برخی عناصر موجود در قصه گزافه‌گویی به نظر رسد اما بزرگترین نقد، مشخصا در سری دوم فیلم، تجمل‌گرایی و افراط در رقابت طلبی است. رقابت بین پژمان جمشیدی و سام درخشانی، که در ادامه تبدیل به لورل هاردی سینمای ایران می‌شوند، آینه‌ای است از رقابت طلبی اقتصادی و احساسی در کل جامعه. علاوه بر آن روایت تارانتینو گونه داستان باعث خواهد شد ارجاعات سینمایی زیرپوستی فیلم لمس نشود. قاسم‌خانی در نگارش یک متن سنت شکنی نمی‌کند بلکه آن را آنطور که شایسته است به تحریر در می‌آورد. نویسنده‌ای همسو با جامعه که داستان‌هایش تنها یک‌قدم از مخاطب جلوتر هستند و نه آنطور که بکت نوشته برای امروزی‌ها هم روشن‌فکرانه است و نه مانند رمان‌های عامه‌پسند واپس‌گرایی فکری دارد. این مهمترین مولفه یک نویسنده، هنرمند، است که جامعه بیش از هر فیلسوف و جامعه شناسی به تولد او احتیاج دارد. 

نویسنده: علی رفیعی وردنجانی


پربازدیدترین مقاله‌ها

انواع پلان در سینما (قسمت اول)


اگر یک فیلم سینمایی و داستان آن را به یک «مقاله» تشبیه کنیم، هر پلان یا نما کاربرد یک «کلمه» را در این متن خواهد داشت. با اتصال پلان‌ها (کلمات)، یک صحنه (پاراگراف) و از توالی صحنه‌ها، سکانس (فصل یا...

مبحث فرم در سینما


مفهوم فرم در سینما و هنر:

جنایت های پیش پا افتاده


سریالی بمثابه کلاس و یک واحد درسی دانشگاه برای فیلمنامه نویسان

فردین انصاری از لیدی می‌گوید


   فیلم کوتاه لیدی حاصل همکاری سه استعداد سینمای ایران است. فردین انصاری نویسنده و کارگردان، سیاوش مزروعی مدیر فیلم برداری و احسان طالقانی مجری طرح. اگرچه این‌روزها تشخیص سره از ناسره مخصوصا در...

نقد و بررسی فیلم سینمایی تی تی


...بلاتکلیفی کارگردان و عدم انسجام و قوام فیلمنامه و نقش های داستان در فیلم سینمایی تی تی به این جا ختم نمی شود و این مهم نشئت گرفته از فیلمنامه گنگ و نامشخص است، جایی که کارگردان در مطرح کردن...

نشانه شناسی سه گانه ی مرگ ایناریتو


عشق، مرگ، تقدیر تأملی در باب سه‌گانه‌ی ایناریتو (عشق سگی، ۲۱ گرم، بابل)   آلخاندرو گونزالز ایناریتو در اولین فیلم بلند خود (عشق سگی) به سراغ مضامینی می‌رود که بعدتر با ساخت دو فیلم ۲۱ گرم...

نظرهای منتشر شده