ورود / عضویت
برای ورود یا ثبت‌نام شماره تلفن همراه خود را وارد کنید
0
سامان پارسی
۳ سال پیش - ۶ دقیقه مطالعه
منبعروزنامه نسل فردا

تحلیل مفاهیم آثار اصغر فرهادی و بازتاب نقد او در رفتار جامعه

اینکه می گویم سینمای فرهادی سینمایی ضد زن است منظورم این نیست که فرهادی خودآگاه این گونه می اندیشید بلکه فرهادی مانند تمام افراد این جامعه اینگونه رشد کرده و تربیت شده و مفاهیم شخصیتی او شکل گرفته...

تحلیل مفاهیم آثار فرهادی و بازتاب نقد او در رفتار جامعه

سامان پارسی

در نقدی که بر سه گانه اصغر فرهادی درباره طلاق نوشتم برخی نشانه ها را در فیلم های فرهادی و مفاهیمی که در روایت عرضه می شود نوشتم سینمای فرهادی سه مشخصه دارد: ضد زن است، ضد روشنفکری است و ضد سرمایه داری است و در عین حال تلاش می کند با تکیه بر کلیشه ها قشر کارگر را اخلاق گرا و ارزشی و متضرر از رفتار سه گروه قبلی نمایش دهد. اینکه می گویم سینمای فرهادی سینمایی ضد زن است منظورم این نیست که فرهادی خودآگاه این گونه می اندیشید بلکه فرهادی مانند تمام افراد این جامعه اینگونه رشد کرده و تربیت شده و مفاهیم شخصیتی او شکل گرفته و این مفاهیم در ناخودآگاه او جریان دارد و اصلا او و بسیاری از افراد جامعه به عمد این رفتار را انجام نمی دهند. زیرا آنها اینگونه فکر می کنند و اتفاقا چون هیچ تفاوتی با هم ندارند او هم مانند جامعه ایی فکر می کند که در آن زندگی می کند. در واقع نقد فرهادی نقد تفکر یک جامعه است برای همین مردم توان تحمل این نقدها را ندارند چون مانند هم می اندیشند. در ساحت فکری مردان این جامعه همواره زن مقصر است و هر اتفاقی برای او می افتد مقصر اصلی خود او است برای همین زنان سینمای فرهادی بی اخلاق هستند و زنی را که در عقد فرد دیگری برای آشنایی با یکی از دوستان خود به سفری بی بازگشت می برند. برای همین سیمین برای رفتن به خارج کشور برای یک زندگی بهتر خانواده اش را وارد یک بحران می کند و حاضر به کوتاه آمدن نیست تا خانواده اش از هم می پاشد. در این تفکر زنان مقصر و بی اخلاقند و از آشنا کردن یک زن متاهل با دوست خود یا از بین بردن یک خانواده برای خواسته خود ابایی ندارند. حتی از ورود به زندگی یک مرد متاهل و از بین بردن زندگی او ترسی ندارند. در اینجا نه فرهادی عامدانه  روایتش را اینگونه می نویسد نه برای بقیه این روایت غیر متعارف است زیرا همه در یک ساختار یک طبقه با ساحت فکری مشترکی هستند و یک جور فکر می کنند. در این شرایط فقط مردان نیستند که اینگونه می اندیشند بلکه زنان نیز هم اندیش این تفکر هستند زیرا نادر را که مردی ارزشی است و حاضر به هیچ گونه عقب نشینی در برابر خواسته های زنش نیست را فردی منطقی و فهمیده می دانند زیرا آنها در حال زندگی با یک نادر به عنوان پدر یا برادر یا همسر خود هستند. مردانی که بخشی از زندگی آنها را تشکیل می دهند و به زیست با آنها انس گرفته اند. تجسد مرد برای آنها پدر  است مردی که حرف حرف او است و پایبند به ارزش های خود ساخته اش و حاضر به ایستادن و عقب نشینی نیست. تصویر ذهنی زنان از مرد باعث شده که نادر یکی از تمام مردانی باشد که هر روز با آنها در حال زندگی هستند و طبیعی به نظر می رسد. نقد به نادر یعنی نقد به افراد مهم زندگی آنها و این را زنان نیز بر نمی تابند برای همین است که بازیگری که مدعی فیمینیست بودن است با کمال میل در این نقش ها بازی می کند. البته فیمینیست بودن هم در جامعه ما یک مفهوم با کلاس است که بسیاری بدون آن که چیزی درباره آن خوانده باشند یا درکی از مفاهیم آن داشته باشند آن را بیان می کنند زیرا حس می کنند چیز خوب و با کلاسی است. اما اگر از آنها بپرسی پیرو کدام موج هستی؟ یا اساس شکل گیری جریان فیمینیسی چه بوده؟ نمی دانند. از همه هولناک تر این است که اگر بپرسی حال که فیمینیست هستی تحت تاثیر افکار کدام اندیشمند این حوزه هستی؟ حرفی ندارند زیرا اگر اینها را بدانند و مفهوم آن را درک کنند که نمی توانند در این ساختار ایفای نقش کنند. در تمام روایت های فرهادی افراد فرهیخته (به خصوص در گذشته این فرهیختگی تعبیری روشنفکرانه نیز دارد) بی اخلاق و بحران سازند از حقوقدان های الی تا سیمین که در پی رفاه و زندگی بهتر است و احمدِ گذشته، طبقه ایی که مورد انتقاد فرهادی است نمادی از فرهیختگی و روشنفکری است. دوباره تاکید می کنم که فرهادی به عمد این مفاهیم را روایت نمی کند بلکه اینها ساحت ذهنی او هستند مانند تمام افراد جامعه اش زیرا در جامعه ایی که روشنفکر ندارد و در نبود روشنفکر همه خواهان دریافت این لقب هستند و هر کسی به دلیلی یک شبه آن را دریافت می کند و نسخه پیچ جامعه می شود باید این نسخه پیچی به جامعه ضربه بزند و این جامعه را از طبقه روشنفکر خشمگین کند. روشنفکری یک جریان سخت و طاقت فرا است که شاید سالها زمان ببرد تا کسی به این درجه برسد و اغلب فلاسفه توان رسیدن به این مقام را دارند حال در جامعه ایران که به دلیل نبود روشنفکر همه با اینکه مثلا پزشک و یا مهندس هستند یک شبه به خاطر یک نطق این لقب را دریافت می کنند و شروع به تولید نسخه برای جامعه می کنند باید این افاضات اشتباه جامعه را منزجر از این طبقه کند. در این شرایط فرهادی که نگاهی چپ گرایانه در آثارش دارد و همیشه سعی در تطهیر طبقه کارگر دارد در نقد این جریان روایت می نویسد. جامعه ایی که افراد متخصص در تخصص خود دارای اشتباه فاحشی می شوند و به سادگی در همه امورات دیگر نظر می دهند و خود را صاحب نظر می دانند. جامعه ایی که در یک ساختار توده ایی و مصرف گرا بدون داشتن مطالعه و اطلاعاتی که از شبکه های مجازی مانند تلگرام دریافت می کنند و حوصله مطالعه کتاب را ندارد باید نشانه شنانی یک اثر را نیز نداند از هر نقدی به ستوه می آید و از همه بیشتر از روشنفکرانی بدش می آید که در مقابل آنها حرفی برای گفتن ندارد و با طرح سوال بت های ذهنی آنها را می شکند. در این جامعه که با توجه با فاصله طبقاتی و مشکلات اقتصادی فراون و ثروت های باد آورده و عده ایی که برخی دیگر را از حقوق خود محروم کرده اند. سرمایه داری یک قدرت بی اخلاق و نا مشروع است و مادر سیمین به راحتی به جوان کارگر می گوید «بچه تان مرده است فدای سرتان، هنوز جوان هستید و می توانید بچه ایی دیگر به دنیا بیاورید.....یک جوری می گویند بچه انگار رستم بوده...» نگاه او به مرگ فرزند یک کارگر نگاهی ارزشی نیست بلکه نگاهی خریدارانه است. گفتمان فرهادی درباره طبقه روشنفکر و سرمایه داری و نگاهش به طبقه کارگر بسیار متاثر از نگاه چپ گرایانه او به جامعه است و جالب اینکه افرادی این نگاه را دارند که خود در خانه هایی در منطقه ظفر یا زعفرانیه زندگی می کنند، با اینحال همه حق دارند حرف بزنند. اما نگاه طبقه بندی شده و متاثر از یک جریان مشخص بسیار خطرناک است زیرا مفاهیمی را در جامعه جایگزین می کند که می تواند شروع یک نگاه متخاصم نسبت به یک طبقه باشد. فرهادی عامدانه این کار را نمی کند زیرا او و اکثر افراد جامعه این گونه فکر می کنند و تربیت شده اند و می اندیشند. برای همین طبقه کارگر در روایت هایش همواره متضرر از سه گروه قبلی هستند و با این حال بسیار اخلاق گرا و ارزشی و زحمت کشند و حاضر نیستند دروغ بگویند حتی اگر متضرر شده باشند. نگاه فرهادی به جامعه ایران، جامعه ایی که در آن خشونت با توسل به آمار در حال رشد است و هر دقیقه یک دعوا در آن اتفاق می افتد و به راحتی افراد دروغ می گویند نگاهی رویایی، آرمان گرایانه و در عین حال خیالی است به جامعه ایی که همه دوست داریم اینگونه باشد اما این رویا با حقیقت بسیار فاصله دارد و این فاصله را می توانیم در لحظات یک روز از زندگی مان مرور کنیم. اینکه ما یک مثال بیاوریم و بگوییم می بینی این با بقیه فرق دارد مغالطه مصادره به مطلوب است زیرا با یک مثال که نمی توان گفت جامعه ایی خوب است یا بد. اشتیاق ما به سینمای فرهادی به دلیل نزدیکی فکری او با جامعه ایی است که مانند هم می اندیشند و رویا پردازی می کنند. جامعه ایی که در آن همه سعی در انجام وظایف خود دارند و دروغ نمی گونید. البته تمام این یادداشت درباره مفاهیم و نشانه هایی است که در فیلم های فرهادی وجود دارند و نقدی بر تکنیک های او در تدوین یا فیلمبرداری و بازیگری نیست. در اینجا تحلیل بر گفتمان آثار فرهادی و مفاهیمی است که عرضه می کند. ضعف روایی او را کسی می تواند متوجه شود که مطالعه کرده و رمان های خوب دنیا را خوانده و درک کرده قدرت ساختار روایی یک اثر چگونه می تواند او را با شیوه های مختلف جذب کند نه با پنهان کاری نشانه ها از مخاطبش زیرا ما که به دیدن یک فیلم پلیسی نمی رویم بلکه می خواهیم یک درام اجتماعی ببینیم. در روزگاری که ما دل به امید های بی دلیل می بیندیم و چون هیچ اتفاق بزرگی در زندگی مان نمی افتد به اسکار فرهادی و یا جایزه بازیگری که هر روزی آن را به یک نفر می بخشد یا مدال یک ورزشکار دل خوش می کنیم که هیچ تاثیری در زندگی واقعی ما ندارد و پس از فرو نشستن این خوشحالیِ لحظه ایی دوباره به زندگی خود با کوهی از مشکلات باز می گردیم و دل به امیدواری بی دلیل می دهیم.


امیر امان اللهی
۲ سال پیش
فیلم فروشنده به هیچ عنوان یک درام اجتماعی نیست ویک فیلم نمادین سیاسی است.
خطر لو رفتن داستان
پاسخ