ورود / عضویت
برای ورود یا ثبت‌نام شماره تلفن همراه خود را وارد کنید

نقد فیلم در جستجوی فریده, بازیابی هویت از دست رفته

یاسمن خلیلی فرد
۳ ماه پیش - ۴ دقیقه مطالعه
منبعماهنامه هنر و تجربه
امتیاز منتقد به فیلم :

   «در جستجوی فریده» فیلمی است به کارگردانی مشترک کوروش عطایی و آزاده موسوی که در گروه «هنر و تجربه» به اکران درآمده است. فیلم را در جشنواره­ ی جهانی فیلم فجر تماشا کردم و بی ­اغراق متحیرم کرد. پیش­ تر فیلم­ های مستند دیگری را با محوریت مسئله­ ی فرزندخواندگی و تلاش فرزند خوانده برای پیدا کردن والدین اصلی ­اش دیده بودم و بی­ شک نمی ­توانم به لحاظ موضوعی این فیلم را اثری ساختارشکن بنامم اما آن­چه «در جستجوی فریده» را از دیگر مستندهایی با موضوع...

  

«در جستجوی فریده» فیلمی است به کارگردانی مشترک کوروش عطایی و آزاده موسوی که در گروه «هنر و تجربه» به اکران درآمده است.
فیلم را در جشنواره­ ی جهانی فیلم فجر تماشا کردم و بی ­اغراق متحیرم کرد. پیش­ تر فیلم­ های مستند دیگری را با محوریت مسئله­ ی فرزندخواندگی و تلاش فرزند خوانده برای پیدا کردن والدین اصلی ­اش دیده بودم و بی­ شک نمی ­توانم به لحاظ موضوعی این فیلم را اثری ساختارشکن بنامم اما آن­چه «در جستجوی فریده» را از دیگر مستندهایی با موضوع مشابه متمایز می­ کند پیچ و خم ­هایی هستند که در مسیر فریده قرار می­ گیرند و موانعی که او را در یافتن گم­شده­ هایش با مشکلات بیشتری مواجه می­ کنند و همین تعلیق­ ها و بحران­ ها آن­قدر غافلگیرکننده ­اند که فضای اثر را به درامی پرکشش و پرتعلیق بدل می ­کنند و با این­که نمی­توان «در جستجوی فریده» را یک داکیودرام نامید به زعم من همین عناصر نمایشی و داستانی به نحوی فیلم را به حال و هوای داکیودرام نزدیک می کنند.
از دیگر نکاتی که «در جستجوی فریده» را به فیلمی متفاوت تبدیل کرده است، دگردیسی عمیقی­ ست که شخصیت اصلی فیلم پس از سفرش به ایران آن را تجربه می ­کند. در ابتدای فیلم، فریده به رغم ظاهر شرقی­اش، به لحاظ کردار و خلق و خو، کوچک ترین شباهتی به شرقی­ ها ندارد؛ او زنی­ست مجرد که در آستانه­ ی میانسالی در جامعه ­ای اروپایی مانند همه­ ی اروپایی­ های دیگر زندگی می­ کند و نوعی سردی و میل به نزوا، تک­ افتادگی و خودمحوری در او دیده می­ شود،  طی سفرش به ایران، او به مرور و به واسطه ­ی آشنایی با خانواده ­های مختلف که هر یک از آن­ها احتمال دارد خانواده­ ی واقعی او باشند، دچار تغییر می­ شود. این تغییر البته یک­ جانبه نیست و دوجانبه است، درواقع خانواده ­ها نیز که گمان می­ کنند فرزند گم­شده­ شان را پیدا کرده ­اند دچار احساسات متفاوت و متناقضی می­ شوند که در فیلم به زیبایی به تصویر درآمده است. مهم تر از همه این­که مستندسازان کوشیده ­اند تا حد امکان از ایجاد فرصت قضاوت درباره ­ی این افراد پرهیز کنند. درواقع مخاطب بی­ آنکه انگشت اتهام خود را به سمت اعضای این خانواده­ ها بگیرد تنها به نظاره­ ی موقعیت حال و گذشته­ ی آن­ها بسنده می­ کند و در تلاش است تا بیش از قضاوت، سر از رازهای سر به مهر آن­ ها درآورد؛ رازهایی که احتمالاً منجر به سر راه گذاشتن فرزند از سوی آن­ها شده است. فریده نیز طی سفر خود گویا هویت گم­شده ­ی خویش را بازمی ­یابد و حتی اگر هیچ­ کدام از خانواده­ ها، خانواده­ ی واقعی­ اش نباشند اما بازگشتش به موطن، او را از انزوای همیشگی­ اش بیرون می­ کشد و در عین حال جهان­بینی او را نیز دچار تغییر می کند.
 نمی­خواهم موقعیت کاراکتر و روند پیشرفت فیلم را در نظر مخاطب بیش از اندازه تراژیک یا اغراق آمیز جلوه دهم اما شاید فریده در آغوش اعضای هر سه خانواده­ ی ایرانی که  عمدتاً هم از طبقه­ ی اجتماعی ضعیف و فرودست هستند بسیار بیش­تر از خانواده ­ای که او را بزرگ کرده­­ اند احساس امنیت، آرامش و خوشحالی می­کند و دقیقاً به همین دلیل است که مخاطب نیز از تماشای این سیر وقوع رخدادها – که بیش­تر هم شامل تحولات درونی او هستند- هیجان­زده می ­شود. درواقع فریده وطن خود را به مثابه­ ی خانواده­ ی واقعی­ اش می­بیند، خانواده ­ای که همواره آن را به شکل عاریه ­ای و نصفه­ و نیمه تجربه کرده است و حالا به بودن­شان می­تواند دل­گرم باشد.
از دیگر نقاط قوت «در جستجوی فریده» این است که فیلم عاری از زواید است و هرگز وارد حواشی نمی­ شود. در بخش­های ورود فریده به جمع خانواده­ ها، بسیاری از مشکلات و فلاکت­ های زندگی آن­ها مقابل دوربین نمایش داده می­ شود؛ آن­ها از معضلاتی چون اعتیاد، بی­ پولی، ازدواج­های چندباره­ ی والدین و ... حرف می­زنند که قطعاً همه­ ی این مشکلاتِ قدیمی زمینه ­ساز بر سر راه گذاشتن فرزندان در هر سه خانواده بوده است اما مستندسازان می­کوشند تا دوربین به ­اندازه و نه بیش­ از حد لزوم وارد این مسائل شود و مشکل فریده، تنها گره­ ی اصلی اثر باقی بماند. درواقع در فیلم «در جستجوی فریده» با مجموعه­ ی درستی از انتخاب­ها مواجه­ ایم که منجر به تأثیرگذاری هرچه بیش­تر فیلم بر مخاطب می­ شوند. نباید فراموش کرد که در یک فیلم مستند، تدوین و انتخاب درست بخش­های محدودی از خیل تصاویر ثبت شده، بزرگ­ترین هنر مستندساز است و می­تواند سطح کیفیت کار را نیز تعیین کند. در نظر بگیرید اگر مدت زمان «در جستجوی فریده» بیشتر می ­شد، یا فیلمساز به مسائل مربوط به خانواده ­ها بیش­تر ورود می­کرد فیلم تا چه اندازه خسته­ کننده، بی­ ربط و بی­ کشش می­ شد؛ اما با همین تدوین فعلی و همین بخش­های انتخاب شده از زندگیِ فریده با فیلم جمع­ و­ جور و خوش ­ریتمی سر و کار داریم که نه سراسر تراژدی و نمایش مطلق بدبختی و سیاهی­ست و نه سانسورشده و قیچی­ خورده، بلکه «در جستجوی فریده» دقیقاً همان چیزیست که باید باشد. چیزی که مایل بودم بیشتر به آن پرداخته می­ شد، جزییات کامل­ تری از خانواده­ ی هلندی او بود. شاید تنها در این بخش، مستندساز کمی محافظه­ کارانه به این خانواده پرداخته است و با این­که می­ کوشد تصویری معمولی – همان­طور که در واقعیت هستند- از آن­ها به نمایش بگذارد اما شاید نگاه و پرداختنِ سربسته به آن­ها تا حدودی به قصد قوی ­تر نشان دادن انگیزه­ ی فریده برای پیدا کردن والدین واقعی ­اش اتفاق افتاده است. درواقع مستندساز با دوری گزیدن از پرداختن بیشتر به خانواده­ ی هلندی زن نوعی حس الزام و نیاز به پیدا کردن خانواده­ ی واقعی از سوی فریده را به مخاطب القا می­ کند.
در نهایت «در جستجوی فریده» همچون یک درام پرکشش ، با فراز و فرودهای بسیار و عناصر دراماتیک قابلیت این را دارد که حتی آن دسته از مخاطبانی که از سینمای مستند گریزانند را روی صندلی­هایشان میخکوب کند و این اتفاق فرخنده حاصل هوشمندی دو کارگردانش می­ باشد.
 

3

نقدهای مرتبط با این اثر


در صورت تمایل نظر خود را درباره این نوشته بنویسید


نظر سایر کاربران

شقایق لعل
۳ ماه پیش
وای که با هیچ فیلمی اندازه این فیلم گریه نکردم
خطر لو رفتن داستان
پاسخ: