ورود / عضویت
برای ورود یا ثبت‌نام شماره تلفن همراه خود را وارد کنید

نقد فیلم در جستجوی فریده, بازیابی هویت از دست رفته

یاسمن خلیلی فرد
۲۳ روز پیش - ۴ دقیقه مطالعه
منبعماهنامه هنر و تجربه
امتیاز منتقد به فیلم :

   «در جستجوی فریده» فیلمی است به کارگردانی مشترک کوروش عطایی و آزاده موسوی که در گروه «هنر و تجربه» به اکران درآمده است. فیلم را در جشنواره­ ی جهانی فیلم فجر تماشا کردم و بی ­اغراق متحیرم کرد. پیش­ تر فیلم­ های مستند دیگری را با محوریت مسئله­ ی فرزندخواندگی و تلاش فرزند خوانده برای پیدا کردن والدین اصلی ­اش دیده بودم و بی­ شک نمی ­توانم به لحاظ موضوعی این فیلم را اثری ساختارشکن بنامم اما آن­چه «در جستجوی فریده» را از دیگر مستندهایی با موضوع...

  

«در جستجوی فریده» فیلمی است به کارگردانی مشترک کوروش عطایی و آزاده موسوی که در گروه «هنر و تجربه» به اکران درآمده است.
فیلم را در جشنواره­ ی جهانی فیلم فجر تماشا کردم و بی ­اغراق متحیرم کرد. پیش­ تر فیلم­ های مستند دیگری را با محوریت مسئله­ ی فرزندخواندگی و تلاش فرزند خوانده برای پیدا کردن والدین اصلی ­اش دیده بودم و بی­ شک نمی ­توانم به لحاظ موضوعی این فیلم را اثری ساختارشکن بنامم اما آن­چه «در جستجوی فریده» را از دیگر مستندهایی با موضوع مشابه متمایز می­ کند پیچ و خم ­هایی هستند که در مسیر فریده قرار می­ گیرند و موانعی که او را در یافتن گم­شده­ هایش با مشکلات بیشتری مواجه می­ کنند و همین تعلیق­ ها و بحران­ ها آن­قدر غافلگیرکننده ­اند که فضای اثر را به درامی پرکشش و پرتعلیق بدل می ­کنند و با این­که نمی­توان «در جستجوی فریده» را یک داکیودرام نامید به زعم من همین عناصر نمایشی و داستانی به نحوی فیلم را به حال و هوای داکیودرام نزدیک می کنند.
از دیگر نکاتی که «در جستجوی فریده» را به فیلمی متفاوت تبدیل کرده است، دگردیسی عمیقی­ ست که شخصیت اصلی فیلم پس از سفرش به ایران آن را تجربه می ­کند. در ابتدای فیلم، فریده به رغم ظاهر شرقی­اش، به لحاظ کردار و خلق و خو، کوچک ترین شباهتی به شرقی­ ها ندارد؛ او زنی­ست مجرد که در آستانه­ ی میانسالی در جامعه ­ای اروپایی مانند همه­ ی اروپایی­ های دیگر زندگی می­ کند و نوعی سردی و میل به نزوا، تک­ افتادگی و خودمحوری در او دیده می­ شود،  طی سفرش به ایران، او به مرور و به واسطه ­ی آشنایی با خانواده ­های مختلف که هر یک از آن­ها احتمال دارد خانواده­ ی واقعی او باشند، دچار تغییر می­ شود. این تغییر البته یک­ جانبه نیست و دوجانبه است، درواقع خانواده ­ها نیز که گمان می­ کنند فرزند گم­شده­ شان را پیدا کرده ­اند دچار احساسات متفاوت و متناقضی می­ شوند که در فیلم به زیبایی به تصویر درآمده است. مهم تر از همه این­که مستندسازان کوشیده ­اند تا حد امکان از ایجاد فرصت قضاوت درباره ­ی این افراد پرهیز کنند. درواقع مخاطب بی­ آنکه انگشت اتهام خود را به سمت اعضای این خانواده­ ها بگیرد تنها به نظاره­ ی موقعیت حال و گذشته­ ی آن­ها بسنده می­ کند و در تلاش است تا بیش از قضاوت، سر از رازهای سر به مهر آن­ ها درآورد؛ رازهایی که احتمالاً منجر به سر راه گذاشتن فرزند از سوی آن­ها شده است. فریده نیز طی سفر خود گویا هویت گم­شده ­ی خویش را بازمی ­یابد و حتی اگر هیچ­ کدام از خانواده­ ها، خانواده­ ی واقعی­ اش نباشند اما بازگشتش به موطن، او را از انزوای همیشگی­ اش بیرون می­ کشد و در عین حال جهان­بینی او را نیز دچار تغییر می کند.
 نمی­خواهم موقعیت کاراکتر و روند پیشرفت فیلم را در نظر مخاطب بیش از اندازه تراژیک یا اغراق آمیز جلوه دهم اما شاید فریده در آغوش اعضای هر سه خانواده­ ی ایرانی که  عمدتاً هم از طبقه­ ی اجتماعی ضعیف و فرودست هستند بسیار بیش­تر از خانواده ­ای که او را بزرگ کرده­­ اند احساس امنیت، آرامش و خوشحالی می­کند و دقیقاً به همین دلیل است که مخاطب نیز از تماشای این سیر وقوع رخدادها – که بیش­تر هم شامل تحولات درونی او هستند- هیجان­زده می ­شود. درواقع فریده وطن خود را به مثابه­ ی خانواده­ ی واقعی­ اش می­بیند، خانواده ­ای که همواره آن را به شکل عاریه ­ای و نصفه­ و نیمه تجربه کرده است و حالا به بودن­شان می­تواند دل­گرم باشد.
از دیگر نقاط قوت «در جستجوی فریده» این است که فیلم عاری از زواید است و هرگز وارد حواشی نمی­ شود. در بخش­های ورود فریده به جمع خانواده­ ها، بسیاری از مشکلات و فلاکت­ های زندگی آن­ها مقابل دوربین نمایش داده می­ شود؛ آن­ها از معضلاتی چون اعتیاد، بی­ پولی، ازدواج­های چندباره­ ی والدین و ... حرف می­زنند که قطعاً همه­ ی این مشکلاتِ قدیمی زمینه ­ساز بر سر راه گذاشتن فرزندان در هر سه خانواده بوده است اما مستندسازان می­کوشند تا دوربین به ­اندازه و نه بیش­ از حد لزوم وارد این مسائل شود و مشکل فریده، تنها گره­ ی اصلی اثر باقی بماند. درواقع در فیلم «در جستجوی فریده» با مجموعه­ ی درستی از انتخاب­ها مواجه­ ایم که منجر به تأثیرگذاری هرچه بیش­تر فیلم بر مخاطب می­ شوند. نباید فراموش کرد که در یک فیلم مستند، تدوین و انتخاب درست بخش­های محدودی از خیل تصاویر ثبت شده، بزرگ­ترین هنر مستندساز است و می­تواند سطح کیفیت کار را نیز تعیین کند. در نظر بگیرید اگر مدت زمان «در جستجوی فریده» بیشتر می ­شد، یا فیلمساز به مسائل مربوط به خانواده ­ها بیش­تر ورود می­کرد فیلم تا چه اندازه خسته­ کننده، بی­ ربط و بی­ کشش می­ شد؛ اما با همین تدوین فعلی و همین بخش­های انتخاب شده از زندگیِ فریده با فیلم جمع­ و­ جور و خوش ­ریتمی سر و کار داریم که نه سراسر تراژدی و نمایش مطلق بدبختی و سیاهی­ست و نه سانسورشده و قیچی­ خورده، بلکه «در جستجوی فریده» دقیقاً همان چیزیست که باید باشد. چیزی که مایل بودم بیشتر به آن پرداخته می­ شد، جزییات کامل­ تری از خانواده­ ی هلندی او بود. شاید تنها در این بخش، مستندساز کمی محافظه­ کارانه به این خانواده پرداخته است و با این­که می­ کوشد تصویری معمولی – همان­طور که در واقعیت هستند- از آن­ها به نمایش بگذارد اما شاید نگاه و پرداختنِ سربسته به آن­ها تا حدودی به قصد قوی ­تر نشان دادن انگیزه­ ی فریده برای پیدا کردن والدین واقعی ­اش اتفاق افتاده است. درواقع مستندساز با دوری گزیدن از پرداختن بیشتر به خانواده­ ی هلندی زن نوعی حس الزام و نیاز به پیدا کردن خانواده­ ی واقعی از سوی فریده را به مخاطب القا می­ کند.
در نهایت «در جستجوی فریده» همچون یک درام پرکشش ، با فراز و فرودهای بسیار و عناصر دراماتیک قابلیت این را دارد که حتی آن دسته از مخاطبانی که از سینمای مستند گریزانند را روی صندلی­هایشان میخکوب کند و این اتفاق فرخنده حاصل هوشمندی دو کارگردانش می­ باشد.
 

3

نقدهای مرتبط با این اثر


در صورت تمایل نظر خود را درباره این نوشته بنویسید


نظر سایر کاربران

شقایق لعل
۱۶ روز پیش
وای که با هیچ فیلمی اندازه این فیلم گریه نکردم
خطر لو رفتن داستان
پاسخ:

تلفن تماس:

۸۸۳۹۴۲۱۹-۰۲۱

استفاده از مطالب سلام سینما با ذکر منبع مجاز است.

کلیه حقوق این سایت برای سلام سینما محفوظ می‌باشد.

راه های ارتباطی با ما در شبکه های اجتماعی و پاسخ به سوالات شما:

logo-samandehi