ورود / عضویت
برای ورود یا ثبت‌نام شماره تلفن همراه خود را وارد کنید
0
سامان پارسی
یک ماه پیش - ۹ دقیقه مطالعه
منبعروزنامه قانون

ارتباط در جهان امروز

با پگاه ارضی در یک روز پاییزی درباره فیلم «زنگار و استخوان» یکی از آثار درخشان کارگردان مشهور فرانسوی ژاک اودیارد به گفتگو نشستم.

  

ارتباط در جهان امروز

گفتگو با پگاه ارضی

سامان پارسی


پگاه ارضی دانش آموخته آکادمی فیلم نیویورک است. با فیلم کوتاه «سکوت» برنده 9 جایزه بین المللی شد و یک دوره داور جشنواره فیلم کوتاه خیرونا بود. او اولین تجربه داستانی بلندش به نام «نبات» را با داستانی اجتماعی جلوی دوربین برده است. با پگاه ارضی در یک روز پاییزی درباره فیلم «زنگار و استخوان» یکی از آثار درخشان کارگردان مشهور فرانسوی ژاک اودیارد به گفتگو نشستم.


لذت در بستر فاجعه


-  فیلم متاثر از سینمای داردن ها است. از نظر تکنیکی با فیلمبرداری روی دست و از نظر ساختار روایی داستان زندگی انسانهای معمولی جامعه را واکاوی می کند و بدون هیچ اغراقی تصویر حقیقی با ذکر جزئیات از زندگی دو انسان ترسیم می کند که بر حسب اتفاق وارد ارتباط با یکدیگر می شوند. فیلم به یکی از مهمترین مقوله های زندگی انسان یعنی ارتباط می پردازد. ارتباطی که زندگی هر دو را تحت تاثیر قرار می دهد. مهمترین نکته داستان نگاه مدرنی است که به مفهوم ارتباط دارد. نگاهی متاثر از تفکر مدرن که رابطه را به عنوان یکی از مهمترین مفاهیم زندگی انسان می کاود.

- وقتی فیلم را دیدم جایی خواندم که درباره اسم فیلم نوشته بود «مزه تلخ خون». در بوکس وقتی ضربه ایی دریافت می کنی یا ضربه ایی می زنی خون همان مزه «زنگار و استخوان» است. مزه تلخ واقعیت.

- تصویری بی تعارف و حقیقی از زندگی انسان....

- بله. ولی وقتی فیلم خیلی واقعی باشد و خیلی نزدیک به واقعیت خسته کننده می شود یعنی جز به جز شبیه واقعیت باشد.

- البته اودیارد از کلیشه ها فاصله گرفته.....

- اگر فیلم خیلی جادویی و فانتزی باشد باور پذیری داستان سخت خواهد شد. ولی «زنگار و استخوان» هم واقعی است یعنی به گونه ایی به واقعیت نزدیک شده که خسته کننده نیست و هم حسی جادویی دارد. عشق علی و استفانی معجزه آسا است. معجزه ایی که در دل مصیبت اتفاق می افتد و زندگی آنها را دگرگون می کند. علی بیکار است و همسرش به خاطر قاچاق مواد مخدر زندان است، حتی پول برای زندگی با فرزندش ندارد و استفانی نیز پاهاش را از دست می دهد اما کارگردان در عین ترسیم وقایع تلخ به سرنوشت نیز اعتقاد داشته است.

- اتفاق در زندگی انسان نقش مهمی دارد و گاهی زندگی انسان را دگرگون می کند. گاه انسان هایی به واسطه اتفاق وارد زندگی ما شده و رویدادهای را حادث می شوند که زندگی ما را دیگرگون می کند. 

- بله. زیبایی فیلم در این است که بیشتر مخاطب را درگیر تحول ها و چالش های درونی شخصیت ها می کند؛ نه اینکه اتفاقات و چالش های بیرونی مهم نباشد. هر دو در داستان نیاز است. ولی من بیشتر فیلم هایی را دوست دارم که شخصیت ها چالش هایی درونی دارند. چالش های که باعث همذات پنداری و تاثیرگذاری بیشتر می شود. داستان درباره دو انسان است که تلاش می کنند خود را نجات دهند. مانند افرادی که روح خود را گم کرده اند. 

- ما با شخصیت هایی مواجه هستیم که در شرایط سختی زندگی می کنند و هر دو می خواهند از درون سختی یک لذت به وجود بیاورند. شکی نیست فیلم تصویری از زندگی در شرایط بسیار کثیف، آلوده و سیاه است اما هر دو تلاش می کنند این سیاهی، سختگی و آلودگی را تغییر دهند.

- موفق نیز می شوند. یعنی در اوج تلخی فیلم با شادی به اتمام می رسد. 

- رابطه به وجود آورنده مقوله هایی به نام احساس، دوست داشتن علاقه یا حتی عشق است که می تواند زندگی را دگرگون کند. 

- بله. ابتدای فیلم با دیالوگ پسربچه شروع می شود که می گوید «گرسنه ام». دیالوگی که فیلم با آن شروع می شود بسیار مهم است. این گرسنگی نماد همه نیازهای انسان است. نماد عطش ما برای به دست آوردن همه چیز که در شخصیت ها نیز می بینیم. فیلم به روابط و روح های آسیب دیده می پردازد. 

- دو شخصیت اصلی داستان تضاد عجیبی دارند. علیِ فیزیکی، عضلانی، بدوی و خشک در مقابل استفانی که بسیار ظریف و احساسی است. در حالت عادی این دو شخصیت نباید با هم در ارتباط باشند و پیوند آنها شکل گیرد. چون خشکی و خشونت علی در تضاد با ظرافت و احساس زن داستان است. در جایی استفانی که ماریون کوتیارد نقش او را بازی می کند می گوید «دوست دارم توجه مردها را برانگیزم». این جمله یعنی نیاز به نوازش.

یک اتفاق دو شخصیت را وارد زندگی یکدیگر می کند. و در ادامه می بینیم رابطه ایی شکل می گیرد که بسیار جذاب، زیبا و دور از کلیشه های رایج است. رابطه موفق است زیرا شخصیت ها تفاوت های یکدیگر را پذیرفته اند. 

- حرف شما درباره تضاد شخصیت های داستان بسیار درست است. اما در عین حال مکمل یکدیگرند. ابتدا بگویم که کوتیارد واقعا هم از لحاظ روانی و هم فیزیکی بازی بسیار سختی دارد. بازی او دو بخش فیزیکی و روانی دارد که بازی روانیش نیز اوج و فرود دارد. در جایی بسیار پر قدرت و هوس انگیز است و در جایی که پای خود از دست می دهد بسیار آسیب پذیر. دو کاراکتر متفاوت تا جایی که در صحنه ایی ما دو حس اشتیاق و حسرت را در صورت او می بنیم که بسیار برای یک بازیگر کار دشواری است. علاوه بر بازی فیزیکی و روانی در بازی روانی نیز گاهی بازی تغییر می کند. یک شخصیت جسور تبدیل به شخصیتی آسیب پذیر می شود. در ابتدا با اعتماد به نفس نهنگ های قاتل را آموزش می دهد. این آموزش نوعی از بین بردن غریزه حیوانی آنها است. ولی خود استفانی بسیار رها است و در شغل روزمره تلاش می کند این رها بودن را از بین ببرد. پاها برای استفانی بخشی از زیبایی او هستند و از دست دادن آنها یک تضاد دیو و دلبری ایجاد می کند. 

دو شخصیت اتفاقا مکمل ها خوبی هستند با اینکه کاراکترهای متضادی دارند. علی یک مکمل خوب برای او است زیرا بسیار خودخواه است و بخاطر همین خودخواهی است که ترحم ندارد. همان چیزی است که شما هم به آن اشاره کردید. پذیرفتن. این پذیرش ناشی از نداشتن حس ترحم است. چون ترحم ندارد و درون منجلابی است که تلاش می کند از آن بیرون بیاید و فقط به فکر خودش است و همین باعث می شود استفانی را بپذیرد. 

- استفانی و علی حتی از نظر موقعیت زندگی نیز با هم متفاوتند. فردی که شغل ندارد و در خانه خواهرش زندگی می کند....

- اینها مهم نیستند. می دانید چرا؟ چون آدمها در مصیبت به هم نزدیک می شوند. 

- پذیرش استفانی به گونه ایی که گویی مشکلی ندارد. و عدم گفتگو درباره نقص یا مشکلات روحی او، مثلا کنار دریا به استفانی می گوید: شنا کنیم. این طبیعی دیدن در عین مشکل داشتن بسیار به شکل گیری رابطه کمک می کند. ارتباطی سرشار از همه چیز؛ بی تفاوتی، احساس، رابطه جنسی، درک متقابل و نوعی همیاری با یکدیگر که باعث می شود داستان از الگوهای مرسومی که ذهن مخاطب به آنها عادت کرده خارج شود. 

- اینکه می گوییم کلیشه هر چیزی می تواند کلیشه باشد. اگر شخصیت پردازی، روایت و داستان همخوانی داشته باشد. کلیشه نخواهد شد، تمام اینها به متن بر می گردد. قبول دارم یک سری کلیشه های هالیوودی به خصوص در فیلم هایی که به فیلم گیشه ایی معروف هستند وجود دارد. اما مثلا در فیلم میلیونر زاغه نشین اثر، داستانی پر از کلیشه دارد اما چون به شکلی صادقانه و در بسترِ داستانی خوب با شخصیت پردازی دقیق رخ می دهد حتی جایی که وارد کلیشه ها می شود مخاطب باورش می کند. چون چینش همه چیز درست است. اما برخی فیلم اینگونه نیستند مثل خیلی از فیلم های هالیوودی. 

- به موسیقی اشاره کردید. موسیقی به دو شکل در فیلم حضور دارد. یکبار درون فیلم پخش می شود و شخصیت ها نیز همراه مخاطب آن را می شوند و فضای داستان متاثر از آن است و بار دیگر بعد به اثر اضافه می شود و تکمیل کننده فضای فیلم است. در فیلم موسیقی یکبار در فضای داستان و بار دیگر در تصور استفانی پخش می شود. وقتی نهنگ ها را می رقصاند و وقتی روی تراس نشسته و به روزهایی بر می گردد که در حال آموزش نهنگ ها است. حضور موسیقی در فیلم به جا، درست و به اندازه است. چون در برخی فیلم ها موسیقی بخشی از کاستی ها داستان را پر می کند. 

- موسیقی باید به فیلمنامه هماهنگ باشد. قطب نمای کارگردان، بازیگر، سازنده موسیقی و سایر عوامل باید فیلمنامه است. بعضی موسیقی برای فیلم انتخاب می کنند که خودشان دوست دارد و بعضی موسیقی متناسب با شرایط روز انتخاب می کنند. به نظر من موسیقی باید در خدمت فضای حسی و ذهنی شخصیت ها در آن سکانس باشد. 

- موسیقی باید در هارمونی با اثر باشد...

- بله. وقتی قطب نمای همه یکی باشد این هماهنگی اتفاق می افتد و چیزی کم و زیاد نمی شود. منتها اگر هر کسی دنبال فضای ذهنی خودش باشد اثر دچار ناهماهنگی می شود. اگر تمام فیلم های خوب تاریخ را مرور کنی این هماهنگی را می توانی ببینی. وقتی موسیقی در خدمت فضای حسی و ذهنی کاراکترها باشد خواه و ناخواه همه چیز درست پیش می رود. البته تاثیرپذیری از موسیقی گاهی متفاوت است.

- در «زنگار و استخوان» نگاه به ارتباط نگاهی مدرن است. منظور من از مدرن تفکر مدرن است.

- مدرن یعنی تلخ چون اکثر اتفاقات در جهان امروز تلخ است.

- ورود به ارتباط در جهان غرب بسیار ساده است. یک اتفاق به ارتباط شکل می دهد. اما در ادامه رابطه با توجه خواسته ها، انتظارات و شرایط، سخت، پیچیده و تو در تو می شود. در جامعه مدرن دو نفر بدون هیچ پیش فرضی تفاوت ها را می پذیرند. من لذت از ارتباط را متاثر پذیرش تفاوت ها می دانم.

- الان معضل بزرگ جوامع دنیا ارتباط است زیرا افراد ارتباط بسیار کمی با یکدیگر دارند. هر چند در شرق اندکی ارتباط انسانی پر رنگتر است با وجودی که شرایط سختتری برای زندگی دارند.  

- به دلیل جامعه سنتی....

- این هم می تواند یکی از دلایلش باشد.

-  ارتباط یکی از مهمتربن مسائل زندگی امروز است. داستان ارتباط را یکی از مسائل مهم زندگی  ترسیم می کند و تمام اتفاقات پیرامون آن شکل می گیرد. ارتباط با تفکر مدرن، بدون پیش فرض و قبول تفاوت های دیگری جهان خوبی در سختترین روزهای زندگی می سازد. 

به بحث غریزه اشاره کردید. علی لذتی که از رابطه روحی و احساسی با استفانی می برد. هرگز از ارتباط با زنان دیگر نبرده است. 

- شخصیت های داستان انسانهایی بسیار مصیبت زده اند. انسانهایی که عشق معجزه آسا در دل مصیبت برای آنها اتفاق می افتد. هر دو به نوعی نجات دهنده یکدیگر هستند. فکر می کنم شخصیت علی به نوعی تواضع نیز می رسد. به خصوص با اتفاقی که در آخر داستان برای بچه اش می افتد و مشت هایی که به یخ می زند. لحظه ایی که می فهمد تمام خشم ها و سختی ها هیچ کدام مهم نیست. و در حال از دست داستن مهم ترین چیز زندگی خود است. ما در قرنی زندگی می کنیم که ارتباطی در آن وجود ندارد. این یکی از اهداف ذهنی اودیارد بوده و به نظر همین مهم است. اگر بخواهیم وارد این بحث شویم که چرا نمی توان به روابط ادامه داد باید مسائلی مثل فرهنگ، تربیت خانوادگی، قوانین و سنت را بررسی کنیم تا ببینیم چرا یک مفهوم در دو مکان متفاوت است. ارتباط به فاکتورهای بسیاری بستگی دارد. 

- شخصیت های داستان وجوه مختلفی دارند. تاثیر می پذیرند و تاثیر می گذارند. تیپ نیستند حتی زندگیشان را می توان تقسیم بندی کرد. استفانی وقتی سالم است و زمانی که پاهایش قطع می شود و وارد یه دوره افسردگی می شود. ارتباط با علی نوعی بازگشت به زندگی برای استفانی است و همین طور علی که شخصیتی بسیار سخت و بی احساس دارد و به مرور تغییر و احساسی شدنش را می توان دید به خصوص در آخر فیلم زمانی که برای نجات پسرش به یخ مشت می زند.

- در حرف هایم گفتم چون علی ترحم ندارد استفانی را بیشتر باور کند. همین بی تفاوتی علی نسبت به استفانی باعث می شود باور پذیری داستان بیشتر شود. مثل فیلم «تئوری همه چیز». این رها کردن طرف مقابل برای زندگی کردن و بی تفاوتی به گونه ایی که انگار استفانی هیچ مشکلی ندارد. باور پذیری داستان را بیشتر می کند. استفانی نیز صادقانه به علی نزدیک می شود. طبیعت زنانه استفانی باعث تطلیف علی می شود. .

- بی شک می توان فیلم را تصویر حقیقی از لذت و زیبایی در بستر فاجعه دانست. لذتی توامان با غم. بازی بازیگران نیز یکی از نکات مثبت فیلم است. تمام احساسات را به نمایش می گذارند و می توان غم، شادی، امید و خشم را در چهره بازیگران دید.

- ما در زمانه ایی زیست می کنیم که فارغ جغرافیا باید به روابط انسانی بپردازیم. خودم نیز دوست دارم فیلم های بسازم که به روابط انسانی بپردازد. در فیلم های غربی همه چیز در هارمونی مشخصی است. مثل تصویر سندل های پسر بچه که فقر را ترسیم می کند. یا همان دیالوگ ابتدایی که می گوید «گرسنه ام» و علی غذاهای مانده دیگران را جمع می کند. نیاز به دیالوگ بیشتر نیست و تصاویر بسیار واضح و دقیق همه چیز را بیان می کند. فیلم با کمترین دیالوگ بیشترین مفاهیم را بیان می کند.

- فیلم داستان انسانهای معمولی جامعه است اما مفاهیم عمیقی را بیان می کند. حقیقت این است که بحران مطلوبیت زدا است زیرا مطلوبیت شرط لازم برای اخلاق است در بحران اخلاق از بین می رود. نمی توان رفتار علی را مورد سنجش های اخلاقی قرار داد. حتی زمانی که بسیار کارکردی و غریزی به روابط نگاه می کند. در بستر بحران سنجش اخلاقی، عقلانی نیست.

- اتفاقا در بستر بحران باید اخلاق را سنجید. اگر ورزش رزمی یاد بگیری ولی هیچ وقت مبارزه نکنی چطور نقاط ضعف و قدرت خود را پیدا می کنی؟ در شرایط بحران انسان می تواند اخلاق را مورد ارزیابی قرار دهد. فکر می کنم این موضوع قابل بحث است زیرا ایدئولوژی متفاوتی وجود دارد. نگاه من به فیلم سازی و فیلم های که می پسندم. فیلم هایی است که به روابط و ارزش های انسانی اشاره دارند. البته منظور این نیست که فیلم های پر کاراکتر یا پر حادثه لزوما خوب نیستند ولی من بیشتر دوست دارم به چالش های درونی بپردازم و فیلمم سوال برانگیز باشد و تفکری ایجاد کند. بحث بر سر تحول نیست بلکه همین که ایجاد سوال کند کافی است. یک درگیری ذهنی کوتاه نیز کافی است. 



تلفن تماس:

۸۸۳۹۴۲۱۹-۰۲۱

استفاده از مطالب سلام سینما با ذکر منبع مجاز است.

کلیه حقوق این سایت برای سلام سینما محفوظ می‌باشد.

راه های ارتباطی با ما در شبکه های اجتماعی و پاسخ به سوالات شما:

logo-samandehi