ورود / عضویت
برای ورود یا ثبت‌نام شماره تلفن همراه خود را وارد کنید
2
افشین علیار
۳ سال پیش - ۵ دقیقه مطالعه
منبعروزنامه هنرمند

به نقد سینما احترام بگذاریم

نقد کردن در همه ی امور کار زیاد سختی نیست اما باید در زبانِ نقد لطافت و انعطاف پذیری را یاد گرفت منتقد سینما شدن هم کار پیچیده یی نیست اما باید فارغ از حس عصبانیت و پرخاشگری با واژه های درست و به...

وقتی یک فیلم به پایان می رسد و تماشاگران سالن سینما را ترک می کنند تازه کار منتقد شروع می شود، فیلم دوباره در مغزش جریان پیدا می کند، حالا دیگر باید فارغِ از ذوق زدگی آن چیزی که در مغزش می گذرد را به روی کاغذ بیاورد، اساسا منتقد ها با مخاطب معمولی سینما فرقی نمی کنند؛ اما آن ها بیش از حد به عناصر و ساختارِ فیلم توجه می کنند؛ مثلا اینکه وقتی منتقد در تاریکی سالن سینما در حالِ دیدن فیلم است دائما در حال کنکاش و جستجو درباره ی ساختمان اصلی فیلم است، یا فیلمِ در حالِ نمایش را با فیلمِ قبلی فیلمساز مقایسه می کند، منتقد وظیفه ی سختی را به دوش می کشد و این سختی تنها برای ارتباط فیلم با مخاطب است، نقد با تماشاگر ارتباط تنگاتنگی دارد ؛ نقد باعث می شود تا مخاطب به نکاتِ اساسی فیلم پی ببرد. امروزه مخاطبانِ فهیم سینما برای دیدن یک فیلم اول ریویو آن را می خوانند یا بعد از پایان فیلم به دلیل درکِ درست از فیلم به نقدهای آن پناه می برند ، حالا منتقد باید با زبان صریح و ساده به دور از استفاده از واژه های فلسفی آن فیلم را به تحلیل درآورند اساسا منتقد به یک پزشک شباهت دارد، پزشکی که با اطلاعات درست و دقیق وارد این حیطه می شود تا نکات مثبت یا منفی فیلم را به مخاطب انتقال دهد ، قلم منتقد در کمالِ شرافت و پاکیزگی باید فیلم را به نقد بکشاند ، متاسفانه از آنجایی که بیشتر مخاطبان یا خبرنگارهای بخش های گوناگون روزنامه ها یا خبرگزاری ها خودشان را منتقد سینمایی می دانند، ارزش نقد روز به روز کاهش پیدا می کند به طور مثال با شروع جشنواره فیلم فجر وقتی خبرنگار یا منتقدی فیلمی می بیند سریعا نقد آن را می نویسد، این کار غلط است چرا که همان طور که گفته شد نقد در وهلۀ اول برای مخاطب است نه برای فیلم ساز، وقتی در جشنواره فیلم فجر یک فیلم نقد منفی می شود آن اثر ارزش و هنرش را از دست می دهد، یا فیلمی که اکران می شود در برنامه های سینمایی تلویزیونی آن را نقد شفاهی می کنند، نقد شفاهی راه درستی برای تحلیل یک فیلم نیست چرا که مغز انسان دائما در حال اندیشیدن است ، در نقد شفاهی می شود حرف تان را کاملا عوض کنید به طور مثال در یک فیلم از شخصیت مرد فیلم متنفرید اما یک باره نظرتون تغییر پیدا می کند و از او تعریف می کنید یا بالعکس . اما منتقد در نقد نوشتاری با تمرکز و دیدبازتری با فیلم روبرو است و همین باعث می شود نقد نوشتاری سال ها مکتوب یا در ذهن خواننده بماند، اما نقد شفاهی به سرعت از یاد مخاطب پاک می شود و هیچ دسترسی برای بازیابی نقد شفاهی وجود ندارد.  

نقد سینمایی شاخه یی از ادبیات که لازمه ی آن تفکر و اندیشیدن است، تفکر منتقد نباید لطمه یی به فیلم و فیلمساز وارد کند ، اگر منتقد از یک فیلمی هم متنفر است می تواند این تنفر را در قالب یک نظریه و دلیل منسجم به واژه تبدیل کند، از آنجایی که منتقد یک آدم بی طرف ست باید با دایره واژگان قوی به نقد خوب یا بد بپردازد، اما در این برهه ی زمانی نقد همانند بازیگری علاقه مندان زیادی دارد اگر به سایت ها مراجعه کنید می بینید که درباره ی یک فیلم چقدر نقد نوشته شده است اما همه ی نقد ها به همدیگر شباهت دارند ، اگر نام نویسنده را پاک کنیم نمی توانیم تشخیص دهیم که این نقد برای کدام نویسنده است اصلا مگر می شود نام این نویسندگان را منتقد نامید. شاید شنیده باشید که می گویند طرف دود چراغ خورده است تا به اینجا رسیده است ، در هنرنقد نویسی هم این اتفاق می افتد مثلا یک منتقد باید سال ها کتاب های تخصصی سینما بخواند و فیلم ببیند یا در این رشته تحصیل آکادمیک داشته باشد تا بتواند در ستون نقد خوانندگان روزنامه ها بنویسد تا به یک نثر روان و مخصوص به خود برسد، اما در این سال ها با وجود بعضی از برنامه های سینمایی تلویزیونی، کسانی که سودای منتقد شدن را در سر دارند فکر کردند نقد یعنی به کار بردن واژه های کوچه و خیابانی که مثل یک مخاطب عادی که از سینما خارج می شود از همان واژه استفاده می کند مثلا می گوید چه فیلم مزخرفی یا چه کارگردان فلانی ، به کار گیری از این الفاظ نه تنها کسی را منتقد نمی کند بلکه آن شخص تخریب کننده ی بنیان سینماست ، شاید همان شخصی که با تقلید از فلان منتقد تصمیم می گیرد از واژه های ضد نقد استفاده کند از فیلم مورد نظر راضی هم باشد اما چون در کشور ما هجوگویی و پرخاش کردن اهمیت مهمی دارد پس نویسنده ی نقد هم از فیلم بدگویی می کند تا طرفدار پیدا کند، منتقد کسی است که با قلمی فارغ از کینه از سوی فیلمساز و عوامل فیلم با یک نثر روان به یک تحلیل درست می رسد، ما در کشورمان منتقدانی را هم داریم که با واژه های فلسفی و سخت نقد فیلم می نویسند که اساسا آن نقد ها برای مخاطبان عام سینما قابل درک نیست، در حال حاضر علاقه مندان به خواندنِ نقد در ایران رو به افزایش است و منتقد باید سعی کند با زبانی ساده و ملموس به نقد بپردازد، به طور مثال ما احمدطالبی نژاد، جوادطوسی، مهرزاد دانش ، هوشنگ گلمکانی یا کیوان کثیریان را در عرصه ی نقد داریم که به شیوه ی جامع و کلاسیک اما با زبانی ساده و قابل هضم به نقد می پردازند، نقد های این منتقدان ادغام سینما و ادبیات به زبان ساده است، اگر هم دربارۀ فیلمی نقد منفی بنویسند فارغ از واژه های توهین آمیز دلایلی درست و قابل بررسی را به نگارش درمی آورند، این نقد هم برای مخاطب سینما ملموس است و هم برای فیلمساز و عوامل فیلم؛ از سوی دیگر منتقدانی مثل پرویز دوایی یا شمیم بهار هم هستند که نقدهایشان به ادبیات کهن شبیه است این منتقدین با استفاده از واژه های سخت فیلم را نقد می کردند که خوانش آن نقدها برای مخاطب سینما راحت نبود . اما همه ی فیلمسازان دوست داشتند که پرویز دوایی و شمیم بهار برای فیلم هایشان نقد بنویسند، نقد باید ارزش ماندگار شدن را داشته باشد.

اما با پیدایش دنیای مجازی، نقد از ارزش واقعی اش دور شده است حالا هر کسی با چند خط می تواند درباره ی یک فیلم اظهار نطر بکند اما نقد سینمایی یا هنری باید در مجله یا روزنامه به چاپ برسد، ارزش نقد به همان سرب کاغذ روزنامه است که برای هنر و نویسنده قابل احترام است ، زبان منتقد نوشتاری است و نه گفتاری ، زیرا هر کسی می تواند با استفاده از چند واژه دلیل تنفر و لذتش را از فیلم بیان کند اما این ادیبات نوشتاری است که باعث عیار یک اثر هنری می شود.

نقد کردن در همه ی امور کار زیاد سختی نیست اما باید در زبانِ نقد لطافت و انعطاف پذیری را یاد گرفت منتقد سینما شدن هم کار پیچیده یی نیست اما باید فارغ از حس عصبانیت و پرخاشگری با واژه های درست و به قاعده به نقد پرداخت؛ منتقد واقعی هیچگاه به دلیل عقده گشایی نباید دست به قلم ببرد، زیرا که منتقد همیشه پشتیبان سینما است چرا باید فیلمی را با لحنِ نامناسب بکوبد، نقد سازنده می تواند به سینما رونق ببخشد. نقد اصولی می تواند مخاطب را به سالن سینما بکشاند.

(یاد منتقد فرهیخته محسن سیف بخیر که همین چند روز پیش درگذشت، انگار هر منتقدی که از این جهان می رود، سینما تنهاتر می شود)