ورود / عضویت
برای ورود یا ثبت‌نام شماره تلفن همراه خود را وارد کنید

نقد فیلم پدر آن دیگری, بازنمایی و تحلیل فیلم پدر آن دیگری در نقد فرهنگی جامعه

ابراهیم علی پور
۵ سال پیش - ۵ دقیقه مطالعه
امتیاز منتقد به فیلم :

هدف اصلی فیلم ترسیم وضعیت جامعه است . استفاده از شخصیت شهاب به عنوان یک نما د از خوبی های جامعه می باشد، چشمان شهاب همچون دیدگانی ناظر و پرسشگر به جا سر می کشد و سعی در نمایش زندگی روزمره جامعه ای را دارد که قرار بود با سرعت پیشرفت کند. اما هجده سال از عمر آن صرف حل مشکلاتی شد که بر سر راهش قرارداده شده (از سال 1357 تا 1368 ) یعنی اگر ۱۳۶۸ را به اضافه 7 سال سن شهاب کنیم سال 1375 بدست می آید ، عددی که فیلم بر آن تاکیدی دارد ولی طبیعی است...

بازنمایی و تحلیل فیلم پدر آن دیگری درنقد فرهنگی جامعه

( ابراهیم علی پور)

 سه شنبه دهم آذرماه ۱۳۹۴ ساعت ۱۲ و ۳۰ دقیقه است،  چشمان دانشجویان دانشکده اجتماعی  دانشگاه تهران در سالن ابن خلدون به پرده نمایش دوخته شده تا فیلم "پدر آن دیگری " را تماشا کنند.

دانشکده علوم اجتماعی و  مدرسه ملی سینمای ایران با همکاری مشترک فضای متفاوتی فراهم نمودند و در طرحی  به نام سینما دانشگاه هر دو هفته یک بار یکی از فیلم های اجتماعی در حال اکران برای دانشجویان و اساتید علوم اجتماعی نمایش داده می شود و در بوته نقد و تحلیل آکادمی قرار می گیرد. تا قدری جای خالی دانشگاه در سینما پر شود.

 به قول منتقد نام آشنا شاهپور عظمیان که میهمان این جلسه بود : این جا می توانی فیلم مجانی ببینی با این تفاوت که در این سالن نگاه ها کنجکاوانه است و از  چیپس و پفک خوردن و تخمه شکستن خبری نیست.

 

 پدر آن دیگری سیزدهمین ساخته یدالله صمدی است ، وی پس از ۶ سال دوری از سینما این فیلم را روانه بازار کرده ظاهراً داستان فیلم پیچیده نیست ژانر خانوادگی مربوط به کودکان و اختصاصا تبعیض قائل شدن میان  فرزندان از سوی  پدر و مادرها  با نگاه روانشناسی و تربیتی.

 همه چیز از همین  رویکرد حکایت دارد ، من هم با کمی جستجو قبل از دیدن فیلم آماده دیدن فیلمی با مضمونی ساده بودم.

 امام می دانستم در انتخاب فیلم ها برای نمایش در فضایی دانشگاهی  حساسیت های وجود دارد و تا فیلم حرفی  برای گفتن نداشته باشد به اینجا راه نمی یابد.

تیتراژ که پخش شد با دیدن تصاویر نقاشی  کودکانه ای که  در تمام آنها آدم ها یک  چشمشان بزرگ تر از چشم دیگرشان بود ، حواسم را جمع کردم تا از فیلم غافل نشوم .

در همان آغاز فیلم تاریخ  ۱۳۷۵ با تیتری درشت بر صفحه نقش بست تا به  مخاطب القا کنند آنچه گفته می شود مربوط به نوزده سال پیش است نه حالا ولی تا پایان فیلم همه چیز مثل زمان حال  بود نه گذشته و

 خیلی راحت می شود فهمید که فیلم سعی دارد فضای کنونی جامعه را باز نمائی کنند.

 در نظریه بازنمایی اعتقاد بر این است که آثار هنری جنبه های واقعیت را می سازد و سپس به نمایش می گذارد . استوارت هال مفهوم بازنمایی را استفاده از زبان برای تولید نکته ای معنادار درباره جهان تعریف کرده است ، وی می گوید معنا در ذات وجود ندارد بلکه ساخته می شود و نتیجه و محصول یک رویه دلالتی است . در بازنمایی ، با تحلیل های متنی اثر هنری که متون را واسازی کرده و ماهیت ایدئولوژیک  آن ها را بر ملا  می کند  . به گفته استورات ها ل رمز گذاری  ها ، رمز گشایی می شود.

 هدف از بازنمایی  ،نقد فرهنگی جامعه و آشکار کردن قدرت پنهان در لایه های درونی هنر و فرهنگ است

 در این نگاه فیلم سینمایی به منزله یک متن طلقی می شود که با بکاربردن اصول و  روشهای می توان آن را مورد تحلیل و ارزیابی قرار داد و لایه های پنهان ایدولوژی  حاکم بر آن را برملا نمود.

 در اولین سکانس فیلم تصویر وارونه نشان داده میشود که اندکی بعد معلوم می گردد که این  شخصیت اصلی داستان (شهاب ) است که کله ملق  ایستاده و به جهان وارانه نگاه می کنند  ، وگرنه بقیه درست به موضوع نگاه می کنند. و از  همان ابتدا درگیری بین خوب  و بد، درست و غلط شروع می شود و تا پایان فیلم ادامه می یابد.

 

با این ترتیب روایت فیلم کلید می خورد، شهاب پسر هفت ساله ای است که به دلیل بی مهری پدر و ناملایمات اطرافیان مهر سکوت بر لب زده سخن می گویند. پسری که  رفتار سنجیده و معقول دارد، بهتر از دیگران لباس می پوشد و اصلا  رفتار کودکان ندارد و اگر لجبازی بازی می کنند از سر ناچاری است نه بد جنسی.

 اما دیگران (غیر از مادر و مادربزرگش ) او را خنگ و عقب افتاده فرض می کنند و رفتار توهین آمیز ی با او دارند. شهاب با سکوت خود سعی دارد دیگران را متوجه اشتباهاتشان کند. به عقیده من همه پیام فیلم در همین نکته است و تمام روایت همچون زرورق این پیام را در خود پیچیده  تا فیلم ساز بتواند حرفش را بزند.

می توان گفت فیلم پدر آن دیگری به نوعی تخیلی است ، در عالم واقع حتی آدم بالغ نمی توانند از حرف زدن امتناع کنند چه برسد به کودک خردسال لازمه این چنین سکوتی اراده قوی ،منطق  و  فهم کامل است.

 انسان ذاتا  موجودی اجتماعی و ارتباط گر می باشد به نحوی که بد ترین مجازات برایش زندان انفرادی تعیین شده . لذا عنصر خیال  ابزاری شده برای بیان روایت که اشکالی هم  ندارد و سینما عرصه تخیل و هنر نمایی  است.

یکی از پیام های که  می توانند برای خانواده ها بسیار مفید باشد همین بیان نحوه ارتباط صحیح  با فرزندان است  در این فیلم ارتباط از سوی پدر و مادر با فرزندان به تصویر کشیده شده  و جلوه های ارتباط به شکل منفی و  مثبت نشان داده  شده است.

 هدف اصلی فیلم ترسیم وضعیت جامعه است . استفاده از شخصیت شهاب به عنوان یک نما د از خوبی های جامعه می باشد، چشمان  شهاب همچون دیدگانی ناظر و پرسشگر به جا سر می کشد و سعی در نمایش زندگی روزمره جامعه ای را دارد که قرار بود با سرعت پیشرفت کند.  اما هجده سال از عمر آن صرف حل مشکلاتی شد که بر سر راهش قرارداده شده (از سال 1357 تا   1368 ) یعنی اگر ۱۳۶۸ را به اضافه 7 سال سن شهاب  کنیم سال 1375  بدست می آید ، عددی که فیلم بر آن تاکیدی دارد ولی طبیعی است که در هفت سال نمی تواند بعد آن همه مشکلات پیشرفت قابل توجهی رخ دهد و انگار فیلم می خواهد بگوید از 1375 تا 1394 فقط به اندازه هفت سال پیشرفت کردیم . اما فیلم فقط قصد توصیف مشکلات را ندارد بلکه راهکار هم می دهد ،درست است که جامعه از مشکلات فرهنگی و اجتماعی بسیار رنج می برد اما می توان از آن ها عبور کرد.

 راه برون رفت از این تنگنا سکوت نیست با آنکه سکوت کردن هم هزینه در پی دارد ، هم برای خود سکوت کننده و هم جامعه آسیب می بیند . همواره در کنار مشکلات فرصت های هم وجود دارد که باید آن ها را شناخت ، مادر بزرگ شهاب نماد این فرصت و باز اندیشی است.

 فیلم شرایط عجیب و غریب ایران در گذر از سنت به مدرنیته را به تصویر کشیده و به خوبی نشان می دهد که ما در میان سنت و مدرنیته رها شده ایم و اگر میخواهیم از این بلاتکلیفی خارج  شویم بایستی به  خرد و دانش مراجعه کنیم .

 دستیابی به معنای  یک فیلم از سه حال خارج نیست:

1 -معنای در قصد شده( منظور فیلمساز-   خوانش  مرجح)

2-معنای دریافت شده(  خوانش مخا طب)

3-معنای درونی  متن ( فیلم صرف نظر از نگاه ظاهری که فیلمساز می گوید)  یا همان نطریه مرگ مولف که  شاید ضرورتا هم  کارگردان نمی خواسته آن را بگوید.

 من با نگاه سوم و با رویکرد بازنمایی به این فیلم نگاه کردم ، ولی پدر آن دیگری حتی در  نگاه ظاهری هم فیلم خوب و جذابی است و از عنصر سرگرم کنند گی بالایی برخوردار است و این دقیقا هم جهت با هدف سینما می باشد تا بتواند به حیات خود ادامه دهد.

 به نظر من باید به آقای صمدی برای بازگشت به سینما خوش آمد گفت ، اگر قدری غیبت داشتند با این فیلم جبران آن شش سال را نمودند.

اما درمورد ضعف فیلم،   اگر به زمان طولانی و برخی سکانس های اضافی با دیده اغماض نگاه کنیم باز هم نمی توانیم از نگاه کلیشه ای  منفی به مردان در آن که در دهه اخیر در سینمای کشور رواج یافته بگذریم ، تنها مرد خوب فیلم جمشید مشایخی است و بقیه کاراکتر های مرد نقشی منفی و ضعیف از مرد ایرانی را نمایش  می دهند.

سوالی که برایم در این خصوص مطرح است:

اگر اینگونه فیلم ها در خارج کشور به نمایش درآید آیا می تواند جایگاه واقعی مرد ایرانی را به نمایش در آورد ؟

من این فیلم را پسندیدم، فیلمی سر گرم کننده که پیام دارد و جامعه را نقد فرهنگی می کند.    

0

نقدهای مرتبط با این اثر


در صورت تمایل نظر خود را درباره این نوشته بنویسید


نظر سایر کاربران

هنوز نظری ثبت نشده است